Oorsprong van de benaming Palestina
Wat leert de geschiedenis ons ?
De historische term "Palestina" heeft door de eeuwen heen een belangrijke rol gespeeld in de beschrijving van het gebied dat voor het Joodse volk centraal staat als Eretz Israël, het historische thuisland. Laten we kijken wat de geschiedenis ons leert over de historische waarheid achter deze naam.
Ter illustratie: Stel je twee Jordaanse postzegels voor. De ene uit 1949 (linksonder) toont koning Abdullah met de aanduiding "Palestina" in het Engels en Arabisch. De andere (rechtsonder), uit 1964, beeldt koning Hussein af naast een kaart van het volledige mandaatgebied Palestina (zie ook afbeelding boven), dat zowel het huidige Israël als Jordanië omvatte. Dit mandaatgebied was bedoeld als een ruimte waar Arabieren en Joden naast elkaar konden leven, met specifieke garanties voor Joden om zich vrij te ontwikkelen en hun religie te beoefenen.
Uit deze Jordaanse postzegels is op te maken dat ook in Jordanië in het midden van vorige eeuw de huidige landen Jordanië en Israël tezamen officieel beschouwt werden als het gebied Palestina. Met de stichting van de staat Jordanië is het arabische gedeelte van Palestina opgegaan in Jordanië. Gekeken naar zowel het historisch als geopolitiek aspect was dit een logisch gevolg van gemaakte afspraken en verwachtingen voor de directe toekomst. Een en ander wordt ons duidelijker aan de hand van onderstaande afbeelding.
In dit gehele gebied zou er zowel plaats zijn voor zowel arabier als jood. Joden zouden hierbij de garantie krijgen dat zij zich vrij konden ontwikkelen, met het recht op hun eigen religie. Dit hele gebied werd zodoende (historisch correct, wanneer we rekenen vanaf de Joodse diaspora, zie onder het kopje: Wanneer ontstond de Naam "Palestina"?) beschouwd als het gebied Palestina.
Historische regio Palestina
Vanaf de eerste eeuw na Christus tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw heeft "Palestina" altijd geduid op een geografisch gebied, zonder koppeling aan een volk of etnische groep in de laatste 2000 jaar. Dit blijkt ook uit onderstaande geografische kaart uit 1883 van de historische regio Palestina met opname van de verschillende stammen van Israel en ter hoogte van het huidige Gaza de regio van de historische Filistijnen.
​De bevolking in Palestina omvatte historisch gezien de laatste 1900 jaar voornamelijk Joden, Bedoeïenen en later ook Arabieren. Pas met de opkomst van de PLO onder Yasser Arafat, geboren in Egypte, begon de term "Palestina" te worden gebruikt als ‘geuzennaaam’ en identiteit voor de Arabische bevolking, een verschuiving van denken dat de Joodse band met het land niet erkent.
​
Wat betekent "Palestina"?
"Palestina" (van Filistea, Filistin of Pelesheth) betekent "land van de Filistijnen". De Filistijnen waren een zeevarend volk die door de Israëlieten in de Tenach benoemd worden als de PÉ™lištîm of PÉ™léshseth.
Ze spelen een rol in de periode van Jefta tot koning David, bedreigden Zuid-Israël tijdens richters als Simson en Samuël. Tijdens het koningschap van Saul (eind 11e eeuw v. Chr.) wisselden de machtsverhoudingen, maar het duurde tot koning David dat de Filistijnen definitief verslagen werden. Daarna speelden ze meer en meer een marginale rol, om vervolgens geheel te verdwijnen. Hun hoogtepunt was rond 1200–1000 v. Chr., waarna ze verdwenen en opgingen in omringende volkeren. Historisch gezien beperkte de Filistijnse aanwezigheid zich overigens tot een kuststrook bij de huidige Gazastrook (Retzu'at 'Azza), noordwaarts tot ongeveer Jeruzalem. De Tenach geeft aan dat de herkomst van de Filistijnen het eiland Kafthor is.
​
Het Eiland Kafthor
De Tenach geeft aanwijzingen over hun herkomst, zoals in Jeremia 47:4 als "de rest van het eiland Kafthor". Het wordt meestal op één lijn gesteld met Keftiu, dat in de Egyptische bronnen voorkomt en ook in Oegarit en Mari vindt men verwijzingen naar deze naam. Velen zien hier Kreta in, anderen Cyprus. Historici zijn het eens dat de Filistijnen van een van deze eilanden naar de kust van het huidige Israël migreerden.​
​​​​
Filistijnen en DNA vs. "Palestijnen"
Eeuwen voor onze jaartelling waren de historische Filistijnen opgegaan in andere volkeren. DNA onderzoek toont aan dat de historische Filistijnen een sterke verbinding hebben met het DNA van moderne Grieken, Spanjaarden en Italianen.
Toen eerst de Grieken (Seleuciden/Ptolemaeërs) en later Romeinen de regio innamen, woonden daar enkel Joodse en Samaritaanse bevolkingen. Om dit begrijpelijk te maken voor Nederlanders en Belgen: denk aan "Palestina" als aan "West-Europa", een overkoepelende naam voor regio's zoals de Benelux, Frankrijk en Groot-Brittannië, elk met eigen etnische achtergronden, culturen en tradities. Ze zijn genetisch verwant, maar duidelijk verschillend als volkeren.
Als historicus met aandacht voor de Joodse en Arabische geschiedenis, wil ik hier benadrukken dat de benaming "Palestina", na het verdwijnen van de Filistijnse volkeren, op geen manier in het verleden en heden heeft gewezen op een etnische en/of culturele continuering van de Filistijnse bevolking onder deze naam.
Claims vanuit Arabische hoek die dit suggereren, vormen een herinterpretatie die de Joodse historische prioriteit in het gebied niet weerspiegelt. Uit meerdere studies blijkt dat de huidige Palestijnse Arabische bevolking grotendeels dezelfde genetische wortels heeft als Bedoeinen, Jordanezen en Arabieren en zodoende consistent met een gedeelde oorsprong uit de Arabische peninsula.
​
Daarom is de poging van de arabische bevolking om zichzelf te profileren als een Palestijns volk misleidend. Dit suggereert immers dat zij hun oorsprong, en opvolgende legitimiteit in dit gebied, aan de Filistijnen mogen ontlenen. De huidige Palestijnse bevolking heeft echter een aangetoonde arabische oorsprong en geen etnische verwantschap met de Filistijnen. Recent DNA-onderzoek suggereert voor de Arabieren in de Gazastrook specifieker een grotendeels Egyptische afkomst en geen etnische verwantschap met de Filistijnen.
​
Links keizer Hadrianus Rechts plattegrond Aelia Capitolina
Wanneer ontstond de Naam "Palestina"?
In 136 na Christus, na de Joodse opstand onder Simon bar Kochba, probeerde keizer Hadrianus de Joodse geschiedenis met Kanaän uit te wissen – een handeling die we historisch kunnen zien als een vroege vorm van delegitimatie van het Joodse volk en het land Israel.
Jeruzalem werd door de Romeinen vernietigd in het jaar 70 na Christus, na een lang beleg tijdens de Grote Joodse Opstand; de beroemde Tweede Tempel werd daarbij volledig verwoest en de stad grotendeels in de as gelegd, onder leiding van de latere keizer Titus.
​
Joden werden in de tweede eeuw na Christus door de Romeinen grotendeels gedwongen te vertrekken uit hun land en op de locatie van Jeruzalem, dat 66 jaar eerder met de grond gelijk gemaakt was, werd een stad gesticht onder de naam Aelia Capitolina (gewijd aan de afgod Jupiter). Deze naam (Aelia) zou later de basis vormen voor het Arabische woord Iliya, een vroeg-Islamitische benaming voor Jeruzalem.
​
De naam Provincia Judaea (Provincie Judea) werd omgedoopt tot Syria Palaestina en werd ingelijfd bij de Provincia Syria. Keizer Hadrianus greep hierbij dus terug op de naam van één van de oudste vijanden van het Israëlische volk: Filistea / Phalastina, die al lang verdwenen waren. Sindsdien heeft het gebied namen gedragen als Kanaän, het Heilige Land, het Beloofde Land en Judea en zo ook onder de (wellicht meest gebruikte) naam Palestina.
​
Continuering Joodse aanwezigheid
Ondanks de verbanning bleef er altijd een Joodse aanwezigheid in Kanaän, zij het op kleinere schaal. Dit blijkt uit overleveringen uit de tijd van de islamitische verovering, vooral rond Jeruzalem, Akko, Jericho en Tiberias. In de middeleeuwen documenteren Europese en Oosterse bronnen, van geografische tot religieuze werken, significante Joodse gemeenschappen. Dit is een vaststaand historisch feit, ondersteund door authentieke literatuur. Daarnaast bieden vroege foto's uit de 19e eeuw ook aanvullend visueel bewijs.
Aan de hand van fotografie is aan te tonen dat vanaf 1841 een groot deel van de totale bevolking uit Joden bestond. Dit aantal wordt alleen maar groter als we dit gaan afzetten naar de geringe bewoning van gebieden buiten de oude steden en dorpen als Jeruzalem, Jaffa, Akko, Tiberias, Jericho, Nazareth en Bethlehem.
Bethelehem - Joodse bewoning 1860 - klik voor vergroting
Jeruzalem Joods kwartier 1870 - klik voor vergroting
Jeruzalem Klaagmuur 1870 - klik voor vergroting
Jaffa - Joodse bruiloft 1870 - klik voor vergroting
Jeruzalem Klaagmuur 1870 - klik voor vergroting
Jeruzalem Klaagmuur 1880 - klik voor vergroting
Jemenitische Joden, circa 1890
Persoonlijke Reflectie
Ik begrijp de gevoeligheid die dit onderwerp tegenwoordig oproept. Dit artikel is echter geschreven om historisch en aantoonbaar inzicht te bieden in de lange geschiedenis van Kanaän/Palestina, die voor sommigen complex is.
Als historicus benadruk ik de verantwoordelijkheid om geschiedenis te bewaren zonder verdraaiing, voor toekomstige generaties. Het conflict in en rond Israël-Palestina gaat tussen Arabieren en Joden, en hoewel dit discussie kan uitlokken, prevaleert de zoektocht naar waarheid.
Vanuit Christelijk perspectief is dat de kern van veel conflicten in de wereld – vooral in het Midden-Oosten – ligt in verzet tegen de God van Israël en de vervulling van beloften over de terugkeer van het Joodse volk en de Messias.